20 jaar echtscheidingen: feiten, cijfers en ontwikkelingen

20 jaar echtscheidingen: de feiten en cijfers

Vereniging de Scheidingsplanner viert haar twintigjarig bestaan. In de afgelopen twee decennia hebben wij het scheidingslandschap grondig zien veranderen. Waar in onze beginjaren de vechtscheiding via twee procederende advocaten nog regelmatig voorkwam, kiest het overgrote deel van de scheidende stellen inmiddels voor mediation en overleg. Ook zien we dat mensen op steeds latere leeftijd scheiden, dat het ouderschap na de scheiding veel evenwaardiger wordt ingevuld en dat wet- en regelgeving flink is gemoderniseerd. Tegelijkertijd zorgt de aanhoudende krapte op de woningmarkt voor nieuwe vraagstukken. In dit artikel zetten we de belangrijkste feiten en cijfers van 20 jaar scheidingsbegeleiding op een rij.

Cijfers echtscheidingen: een structurele daling

De cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) laten over de afgelopen twintig jaar een duidelijke verschuiving zien:

• Dalend aantal huwelijksontbindingen: Rond de piek in 2014, in de nasleep van de economische crisis, strandden er jaarlijks nog ruim 35.000 huwelijken. Inmiddels is het aantal officiële echtscheidingen gedaald naar zo’n 24.500 per jaar.
• Minder traditionele huwelijken: Deze daling betekent niet dat er minder relaties stranden, maar hangt direct samen met de manier waarop mensen hun relatie vormgeven. Er wordt al jaren minder getrouwd en stellen kiezen vaker voor een geregistreerd partnerschap of gaan ongehuwd samenwonen. Het verbreken van een samenleving zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap wordt niet door het CBS geregistreerd, waardoor die scheidingen buiten de officiële statistieken vallen. Wel zien we dat het aantal ontbonden geregistreerde partnerschappen in de loop der jaren is toegenomen naar ruim 4.000 per jaar.
• Woningmarkt als vertragende factor: Waar echtscheidingen vroeger vooral piekten of daalden op macro-economische golven, speelt de woningnood nu een grote rol. Door de krapte op de woningmarkt en de rentestanden is het vinden van twee nieuwe woningen na een scheiding een enorme uitdaging. Stellen blijven hierdoor soms noodgedwongen langer onder één dak wonen of stellen de formele scheiding uit totdat er perspectief is op huisvesting.

Scheiden op latere leeftijd: 'grijze scheidingen' nemen toe

Terwijl het totale aantal echtscheidingen afneemt, zet de trend van het scheiden op latere leeftijd onverminderd door. De gemiddelde leeftijd waarop mensen scheiden is in twintig jaar tijd gestaag opgelopen:

• Mannen zijn bij een echtscheiding tegenwoordig gemiddeld ruim 48 jaar en vrouwen 45 jaar (rond de eeuwwisseling was dat nog respectievelijk 42 en 39 jaar).
• Een huwelijk dat strandt, heeft gemiddeld bijna 15 jaar geduurd.
• Het aandeel 50-plussers dat uit elkaar gaat is in twintig jaar tijd bijna verdubbeld. De kinderen zijn het huis uit, partners gaan nadenken over de invulling van hun pensioenfase en besluiten ieder een eigen weg te kiezen. Juist bij deze scheidingen spelen vaak complexe vermogens- en pensioenvraagstukken een doorslaggevende rol.

Zorgregelingen en het belang van de kinderen

Het beeld van de klassieke 'vechtscheiding' waarin ouders elkaar via advocaten bestrijden, is de afgelopen jaren sterk teruggedrongen. Het aandeel vechtscheidingen ligt inmiddels rond de 5 tot 6%.

Het welzijn van de kinderen staat steeds vaker centraal bij de afspraken:

• Co-ouderschap is het nieuwe normaal: Waar in 2010 nog maar in 25% van de situaties sprake was van co-ouderschap, kiest inmiddels ruim een derde van de ouders voor een nagenoeg gelijke verdeling van de zorg- en opvoedingstaken. De traditionele 'om-het-weekend-regeling' maakt steeds vaker plaats voor gelijkwaardig ouderschap.
• Tijdelijke woonvormen: In de zoektocht naar rust voor de kinderen wordt bij woningnood regelmatig gekozen voor concepten als birdnesting, waarbij de kinderen in de echtelijke woning blijven en de ouders elkaar afwisselen totdat er definitieve huisvesting is gevonden.

20 jaar verandering in wet- en regelgeving

Op juridisch en fiscaal gebied heeft de scheidingspraktijk de afgelopen twee decennia niet stilgestaan:

• Verplicht ouderschapsplan (2009): Ouders met minderjarige kinderen zijn sinds 2009 wettelijk verplicht om een ouderschapsplan op te stellen. Dit heeft een enorme impuls gegeven aan het voorkomen van conflicten achteraf.
• Beperking van de gemeenschap van goederen (2018): Wie na 1 januari 2018 trouwt zonder huwelijkse voorwaarden, trouwt in een beperkte gemeenschap van goederen. Bezittingen en schulden van vóór het huwelijk, evenals erfenissen en schenkingen, blijven privé. Dit vergt bij een scheiding een nauwkeurige financiële administratie en reconstructie.
• Halvering partneralimentatie (2020): De maximale duur van de partneralimentatie werd per 1 januari 2020 teruggebracht van twaalf naar in principe maximaal vijf jaar (de helft van de huwelijksduur, met enkele overgangsregelingen). Dit heeft de dynamiek aan de mediationtafel sterk veranderd en legt meer nadruk op financiële zelfstandigheid.
• Wet pensioenverdeling bij scheiding: Waar voorheen de standaard verevening gold (Wet VPS uit 1995), bereidt de wetgever al langere tijd de overstap voor naar automatische conversie van pensioenrechten. Ongeacht het wettelijke stelsel blijft het tijdig en evenwichtig verdelen van pensioenen een van de belangrijkste pijlers voor financiële rust op de lange termijn.

Ontwikkelingen in scheidingsbegeleiding

Waar twintig jaar geleden scheiden nog voornamelijk werd gezien als een juridische aangelegenheid die door advocaten werd uitgevochten, is scheidingsmediation vandaag de dag de standaard geworden. Stellen willen er samen uitkomen, aan één tafel en met respect voor elkaar.

Toch blijkt uit landelijk onderzoek dat de financiële afhandeling voor veel scheidende stellen het heetste hangijzer blijft:

• Ruim 30% van de gescheiden partners geeft achteraf aan dat zij zich beter hadden willen verdiepen in de langetermijngevolgen van hun afspraken.
• Ruim 25% had achteraf liever betere financiële afspraken gemaakt.
• Ongeveer een kwart van de mensen geeft toe dat zij tijdens de scheiding beslissingen hebben genomen onder invloed van emoties, die achteraf financieel ongunstig bleken.

De grootste zorgen aan de scheidingstafel betreffen steevast:

• De woning en hypotheek (kan een van beiden blijven wonen, of hoe vinden we vervangende woonruimte?).
• De maandelijkse lasten en het besteedbaar inkomen na de scheiding.
• Kinderalimentatie en partneralimentatie.

Wat betekent dit voor jou?

De cijfers en ervaringen van de afgelopen twintig jaar laten één ding overduidelijk zien: een scheiding is in de kern geen juridisch gevecht, maar een financieel en emotioneel ontvlechtingsproces. Goede afspraken op papier zijn pas waardevol als ze in de praktijk haalbaar zijn en beide partners perspectief bieden op een zelfstandige toekomst.
De Scheidingsplanner combineert al 20 jaar diepgaande financiële, fiscale en juridische vakkennis met menselijke begeleiding. Wij zorgen dat afspraken fiscaal kloppen, dat de belangen van de kinderen gewaarborgd zijn en dat jullie beiden met rust en duidelijkheid verder kunnen.

Maak een vrijblijvende afspraak